Clónna Digiteacha

Tá réimse leathan de chlónna digiteacha sa stíl Ghaelach curtha amach le blianta beaga anuas; go deimhin, ní áibhéal a rá gur mó an líon clónna a dearadh ón mbliain 1989 i leith ná mar a dearadh sa cheithre chéad bliain roimhe sin. Ní luaitear thíos ach mo rogha phearsanta dá bhfuil le fáil - plúr na gclónna nua!



Michael Everson

Tá cnuasach clónna dar teideal Celtscript á dhíol ag Michael Everson - an clódhearthóir a chuir tús le hathbheochaint dhigiteach an chló Ghaelaigh. Tá eolas breise ar na clónna le fáil ar shuíomh CeltScript agus tá siad le ceannach ó MyFonts.

An é seo an cló Gaelach is áille dár dearadh riamh? Ní féidir freagra oibiachtúil a thabhairt ar cheist mar sin ach níl leisce ar bith orm a rá gurb ea. Tá Ceanannas bunaithe go scaoilte ar an mórpheannaireacht inseach - an stíl peannaireachta atá le feiceáil i Leabhar Cheanannais - ach é curtha in oiriúint do riachtanais an lae inniu. Cló den chéad scoth is ea é atá greanta soléite.

Cló ornáideach is ea Corcaigh a bunaíodh ar na litreacha a bhíodh le feiceáil ar shean-suaitheantas Chonradh na Gaeilge. Tá Corcaigh soiléir soléite, ach beagáiníin ró-mhaisiúil b'fhéidir le haghaidh téacsanna leanúnacha.

Cló aonleithid is ea Doire a bunaíodh ar litreacha chlóscríobhán an Royal Typewriter Company. Caithfear a rá nár réitíodh an fhadhb a bhaineann leis an litir "i" i gclónna clóscríofa sa chás seo.

Is leagan digiteach é seo den chló Gaelach a d'eisigh an comhlacht Monotype sa bhliain 1906 ('Series 24') agus a bhí in úsáid ar feadh breis is caoga bliain. Bhí cló Monotype an-chosúil le cló Newman a cuireadh amach timpeall na blaina 1858. Tá Duibhlinn thar a bheith dílis dá eiseamláir agus tá cuma an chló miotail air. Cló is ea é a oireann go maith do théacsanna fada.

Is leagan digiteach é Dumha Goirt de chló Watts, cló a eisíodh don chéad uair sa bhliain 1818 agus a úsáideadh go coitianta sa chéad leath den 19ú céad. Leanadh an eiseamláir chomh dlúth sin gur féidir a rá go bhfuil na lochtanna céanna le brath ar an dá chló - litreacha beaga míchothroma ar fiar. Ach más cló seanfhaiseanta a bhfuil cuma an tseanreachta air a theastaíonn uait, ní féidir Dumha Goirt a bhualadh. 'Acaill' a bhí ar leaganacha luatha den chló seo.

Cló darb ainm Baoithín a dhear Colm Ó Lochlainn sa bhliain 1932 a bhí mar eiseamláir don chló seo. Ní raibh i mBaoithín féin ach leagan Gaelaithe de Hammer Unziale a chruthaigh Viktor Hammer, clódhearthóir ón Ostair, sa bhliain 1921. Tá Loch Garman trom soiléir agus bheadh sé oiriúnach le haghaidh comharthaí poiblí, fógraí nó a leithéidí.

Is leagan digiteach é seo de chló aonleithid a bhíodh in úsáid ar chlóscríobháin láimhe de dhéantús Tower. Tá Teamhair níos ornáidí ná mar a bheifí ag súil leis i gcás cló clóscríofa.



Vincent Morley

Tá cnuasach de chlónna digiteacha a dhear Vincent Morley, údar an tsuímh seo agus an clódhearthóir is bisiúla i réimse an chló Ghaelaigh, le fáil ó shuíomh Ghaelchló.

Cló aonleithid is ea é seo. Oirfidh Aonchló don té ar mhaith leis cuma sheanfhaiseanta chlóscríofa a chur ar théacs. Ach is cló nua-dheartha é mar sin féin - ní dearnadh aithris ar litreacha clóscríobháin ar leith nuair a bhíothas á dhearadh.

Tá Bunchló bunaithe go scaoilte ar chló Newman a dearadh sa bhliain 1857, agus is ar chló Newman a bunaíodh formhór na gclónna Gaealcha a d'eisigh comhlachtaí éagsúla i rith an chéad leath den 20ú céad. Níl sé chomh dílis don eiseamláir is atá Duibhlinn (féach thuas) agus tá cuma níos nua-aimseartha ar na litreacha tríd is tríd. Oireann sé do théacsanna fada. Tá seans maith gurb é seo an cló Gaelach digiteach is coitianta faoi láthair.

Is ar stíl litreacha a bhí coitianta go leor i mblianta tosaigh an 20ú céad a bunaíodh an cló seo agus bhí ceannteideal nuachtán Chonradh na Gaeilge, an Claidheamh Soluis, ar cheann de na heiseamláirí a úsáideadh. Tá an cló i bhfad ró-ornáideach le haghaidh téacsanna fada ach oirfidh sé do cheannteidil ornáideacha.

Cló Gaelach nua-dheartha is ea Glanchló ach tá tionchar áirithe ó chlónna Petrie, a dearadh sa 19ú céad, agus ó chló Cholum Cille, a dhear Colm Ó Lochlainn i lár an 20ú céad, le brath air. Tá sé lom agus soléite go leor le haghaidh téacsanna fada.

Fearacht an chló darb ainm Ceanannas thuas, tá an cló seo bunaithe ar an mórpheannaireacht inseach a bhí in úsáid idir an 7ú agus an 12ú céad, ach tá sé níos dílse do stíl na lámhscríbhinní - níl ceannlitreacha ann mar shampla.

Bunaíodh an cló seo go scaoilte ar na litreacha a bhíodh le feiscint ar bhoinn airgid Shaorstát Éireann, airgeadra a eisíodh don chéad uair sa bhliain 1928. Is cosúil gur éirigh leis an dearadh, mar úsáideadh Saorchló ar an mbonn €2 a eisíodh sa bhliain 2007 mar chuimhneachán ar Chonradh na Róimhe a síníodh caoga bliain roimhe sin.

Tá an cló seo bunaithe go scaoilte ar chló Watts, mar atá Acaill thuas, ach tá na litreacha tugtha chun rialtachta. Tá an cló chomh seanfhaiseanta sin nach bhféadfaí é a úsáid ach mar mhaisiúchán sa lá atá inniu ann.

Cló ornáideach nua-dheartha is ea é seo atá bunaithe ar stíl litreacha a úsáideadh ar chlúdaigh roinnt de na leabhair a d'eisigh an Gúm sna 1920í agus sna 1930í - bhí codarsnacht idir línte troma agus línte tanaí sa bhfaisean an tráth úd agus tá sé le feiscint i gclónna Rómhánacha ón tréimhse chéanna.

Cló nua-aoiseach a bhfuil cuma chéimseatúil air is ea é seo agus tá formhór na litreacha ann déanta as cruthanna simplí - ciorcail, giotaí de chiorcail, agus línte díreacha. Tá Úrchló oiriúnach do théacsanna fada.



Séamas Ó Brógáin

Níl ach cló amháin curtha amach ag Séamas Ó Brógáin go fóill ach is cló ard-chaighdeáin é. Is féidir é a fháil ó shuíomh pearsanta Shéamais anseo.

Cló nua-dheartha is ea Gadelica ach tá tionchar áirithe ó chló Eilíse, an chéad chló Gaelach a rinneadh riamh, le brath air. Tá sé rialta soléite agus d'oirfeadh sé do théacsanna fada.



Colm Ó Lochlainn

Sa bhliain 1892 a rugadh Colm Ó Lochlainn agus d'éag sé sa bhliain 1972. Bhain an chlólann a bhunaigh sé, 'Faoi Chomhartha na dTrí gCoinneal', cáil amach de bharr ardchaighdeán na leabhar a clóbhuaileadh inti - leabhair Ghaeilge ina measc.

Dhear Colm Ó Lochlainn an cló gleoite seo sa bhliain 1936 le haghaidh an Monotype Corporation, ach ní bhfuair sé an t-aitheantas a bhí ag dul dó riamh. Chruthaigh Dara Ó Lochlainn, mac leis an dearthóir, leagan digiteach den chló sa bhliain 1993. Ar an drochuair, cuireadh litreacha sa stíl Rómhánach isteach in ionad roinnt de na litreacha Gaelacha ('d', 'f', 'G', 'g', 'i', 'r', 's' agus 't'). Tá na litreacha bunaidh fós le fáil in áiteanna eile sa chló ach ní chloíonn an códú le caighdeán ar bith, rud a bhaineann go mór de luach an chló. Tá sé le ceannach ó shuíomh Linotype anseo



Andreas Stötzner

Is clódhearthóir gairmiúil ó Leipzig na Gearmáine é Andreas Stötzner. Tá réimse leathan clónna deartha aige agus tá roinnt acu seo curtha in oiriúint aige don Ghaeilge le blianta beaga anuas. Tá suíomh (as Gearmáinis) ar shaothar Stötzner le léamh anseo agus tá a chuid clónna le ceannach ó MyFonts.

Is leagan Gaelach é seo de chló darb ainm Andron a dhear Stötzner; tá leagan Rómhánach agus leagan i stíl Fraktur na Gearmáinise réitithe aige chomh maith. Cé go bhfuil cuma ornáideach ar Andron, d'fhéadfaí é a úsáid le haghaidh téacsanna fada.

Cló ornáideach i stíl na peannaireachta leath-uingí is ea é seo. Ceannlitreacha ar fad agus ann ní bheadh an cló oiriúnach le haghaidh téacsanna leanúnacha, ach bheadh sé ar fheabhas ar fhógraí clóbhuailte nó ar fhoilseacháin mhaisiúla eile.

Is cló nua-aoiseach gan trasnáin é seo atá bunaithe ar chló eile le Stötzner darb ainm Lapidaraia; trí mheáchan den chló atá le fáil (éadrom, meánach is trom) agus d'fhéadfaí é a úsáid chun téacsanna leanúnacha a fhoilsiú.



Eolas breise

CeltScript, cnuasach clónna a dhear Michael Everson.

Gadelica, cló Gaelach a dhear Séamas Ó Brógáin.

Gaelchló, cnuasach clónna a dhear Vincent Morley.

Gaelic Fonts for MS-Windows, suirbhé le Ciarán Ó Duibhín ar na clónna digiteacha atá le fáil faoi láthair. Ar an drochuair, tá cuid mhaith acu lochtach: is minic a bhíonn cruth na litreacha míshlachtmhar, an spásáil amscaí, na consain shéimhithe ar iarraidh, nó códú na gcarachtar mírialta.

Gaelic Typefaces: History and Classification, anailís le Michael Everson ar na clónna Gaelacha go léir a dearadh ón 16ú céad anuas go dtí ár linn féin.